پژوهش های میثاق با انقلاب
«معارف فقهی و تمدنی انقلاب اسلامی»

پژوهش های میثاق با انقلاب «معارف فقهی و تمدنی انقلاب اسلامی»

چالش‌ها و ظرفیت‌های گفتمان‌سازی وحیانی در فضای مجازی با تاکید بر قدرت نرم اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ و تمدن اسلامی، موسسه آموزش عالی دارالحکمه، ، قم، ایران
2 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه تربت حیدریه، تربت حیدریه، خراسان رضوی، ایران.
3 دانش آموخته سطح سه حوزه علمیه قم
چکیده
مسئله‌ی این پژوهش، چالش‌های گفتمان‌سازی وحیانی در فضای مجازی است؛ فضایی که به‌مثابه‌ی میدان اصلی رقابت روایی و سبک‌های زندگی در عصر حاضر، تحت سلطه‌ی هژمونی رسانه‌ای سکولار، بازنمایی‌های خاصی از انسان، جامعه و آینده را تولید و تثبیت می‌کند. اهمیت و ضرورت تحقیق از آن‌جا ناشی می‌شود که منابع وحیانیِ اسلام (قرآن و سنت نبوی ـ علوی)، در عین برخورداری از ظرفیت‌های معنوی، اخلاقی و هویتی، در سطح روایت‌سازی دیجیتال کمتر به‌صورت نظام‌مند به کار گرفته شده‌اند و این خلأ، پیامدهایی برای قدرت نرم اسلامی و هویت دینی نسل‌های درگیر در فضای مجازی دارد. سؤال اصلی پژوهش این است که: مهم‌ترین چالش‌ها و ظرفیت‌های معرفتی، فرهنگی، سیاسی ـ امنیتی و فناورانه‌ی گفتمان‌سازی وحیانی در فضای مجازی چیست؟ فرضیه‌ی تحقیق آن است که: غلبه‌ی روایت‌های سکولار در پلتفرم‌های جهانی، ضعف سواد رسانه‌ای و وحیانی در میان کنشگران مسلمان و وابستگی فناورانه به زیرساخت‌های غیربومی، به‌طور هم‌زمان، کارآمدی گفتمان‌سازی وحیانی و بازنمایی تمدنیِ آموزه‌های اسلامی را محدود می‌کنند. هدف مقاله، تبیین نظام‌مند این چالش‌ها و تحلیل نسبت آن‌ها با مقوله‌ی قدرت نرم اسلامی و نیز نشان‌دادن این است که منابع وحیانی و مؤلفه‌های سبک زندگی اسلامی، چه ظرفیت‌هایی برای بازتعریف حضور دینی در فضای مجازی دارند. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و بر مطالعه‌ی اسنادی، مرور انتقادی ادبیات نظری مرتبط با قدرت نرم و فضای مجازی و تحلیل گفتمانی ثانویه‌ی رویکردهای موجود در تولید محتوای دینی تکیه دارد. نتایج نشان می‌دهد که هژمونی سکولار در سطح روایت و الگوسازی در پلتفرم‌های غالب، همراه با پراکندگی کنشگران دینی، فقدان الگوهای واحد برای ترجمه‌ی مفاهیم وحیانی به زبان رسانه و وابستگی سیاسی ـ امنیتی و فناورانه به زیرساخت‌های فراملی، مهم‌ترین موانع شکل‌گیری گفتمان منسجم وحیانی در فضای مجازی‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات