پژوهش های میثاق با انقلاب
«معارف فقهی و تمدنی انقلاب اسلامی»

پژوهش های میثاق با انقلاب «معارف فقهی و تمدنی انقلاب اسلامی»

کارکرد عقل در حوزه انقلابی با تأکید بر نقد رویکرد نص‌گرایانه در حوزه علوم اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مدرسی معارف، استاد حوزه
2 استاد حوزه، هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
یکی از مسائل مهم در علوم اسلامی، مسئله عقل و عقل‌ورزی است و مشهور بین متعلّمین علوم اسلامی این بوده که منابع استخراج احکام اسلام، قرآن، روایات و عقل است؛ لکن در مکاتب اسلامی، در میزان بهره‌وری از هرکدام به‌خصوص عقل، محل بحث است که برخی آیات و روایات را اصل و عقل و تعقّل را در حداقل کاربرد در نظر می‌گیرند و برخی عقل را دارای کاربردی حداکثری می‌دانند؛ حال این سؤال مطرح است که حوزه‌های علمی، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین مراجع تولید علوم اسلامی با رویکرد انقلابی، چه کارکردی را برای عقل متصور است؛ لذا نگارنده به جمع‌آوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای پرداخته و با روش توصیف و تحلیل محتوا، اطلاعات را تجزیه‌وتحلیل کرده و در جهت پاسخ به سؤال اصلی به یافته‌های ذیل دست یافته است: 1. عقل مورد استفاده در حوزه علوم اسلامی، عقلی معرفت‌شناسانه است؛ 2. عقل، کارکرد شناختی دارد؛ 3. کارکرد نگرشی عقل هم در عقل نظری است و هم عقل عملی؛ 4. در عقل نظری به‌صورت استقلالی، آلی و مبناسازانه نمود دارد؛ 5. در عقل عملی با توجه به عقل نظری، چهار نمود خارجی وجود دارد: حوزه آزاداندیش، حوزه گفتمان‌ساز، حوزه نظریه‌پرداز و حوزه نوآور. در نهایت می‌توان گفت که حوزه انقلابی برای عقل و عقل‌ورزی کارکردی حداکثری قائل است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات